John Money
De man die de term "gender" muntte en zijn theorie bouwde op een experiment dat fraude bleek — met een kind als proefdier.
Korte definitie
John Money (1921–2006), Nieuw-Zeelands-Amerikaans psycholoog aan Johns Hopkins, muntte rond 1955 het begrip "gender role" om gedrag los te koppelen van biologisch geslacht. Zijn centrale these — dat kinderen genderneutraal worden geboren en door opvoeding en chirurgie tot elk geslacht kunnen worden gevormd — bouwde hij op de casus David Reimer. Dat experiment was bedrog. Het kind pleegde op 38-jarige leeftijd zelfmoord. De these vormt nog steeds de kern van de moderne genderleer.
Wie was Money
Money werd in 1921 geboren in Nieuw-Zeeland en bouwde zijn carrière aan Johns Hopkins University in Baltimore. Hij was psycholoog en seksuoloog. In 1966 opende hij daar de eerste genderidentiteitskliniek ter wereld. Hij verdedigde levenslang dat gender vrijwel volledig een product is van opvoeding en interventie, en dat het lichaam — zo nodig chirurgisch — aan die ingeprente identiteit moet worden aangepast.
Het Reimer-experiment
In 1966 raakte de zeven maanden oude David Reimer bij een mislukte besnijdenis ernstig beschadigd aan de penis. Money adviseerde de ouders om het jongetje voortaan als meisje op te voeden. Op 22 maanden onderging David castratie en chirurgische aanleg van vrouwelijke genitalia. Hij kreeg de naam "Brenda". Zijn identieke tweelingbroer Brian bleef onbehandeld en fungeerde voor Money als ideale controle: identiek DNA, andere opvoeding.
De gepubliceerde leugen
In 1972 publiceerde Money dat "Brenda" zich geheel vrouwelijk gedroeg en het experiment geslaagd was. De New York Times noemde het werk het belangrijkste in de sociale wetenschappen sinds de Kinsey-rapporten. Op die ene casus bouwde de internationale acceptatie van Money's theorie. Universiteiten, leerboeken en richtlijnen namen "gender is sociaal aangeleerd" over als wetenschappelijk feit.
Wat werkelijk gebeurde
David heeft de vrouwelijke identiteit nooit aanvaard. Tijdens jaarlijkse bezoeken aan Money werden David en zijn broer Brian gedwongen naakt te poseren en seksuele houdingen na te bootsen — door Money omschreven als "childhood sexual rehearsal play". Op zijn veertiende kreeg David de waarheid te horen en begon onmiddellijk weer als jongen te leven, met testosteron en reconstructieve chirurgie. Vóór zijn eenentwintigste deed hij twee zelfmoordpogingen. Zijn tweelingbroer Brian overleed in 2002 aan een overdosis. David pleegde in 2004, op 38-jarige leeftijd, zelfmoord.
De fraude blootgelegd
In 1997 publiceerden de bioloog Milton Diamond en psychiater Keith Sigmundson een lang onderdrukt vervolgonderzoek (Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 1997). Daarin werd onomstotelijk gedocumenteerd dat David nooit vrouwelijk had gefunctioneerd, dat Money jarenlang de mislukking actief verborgen had en dat zijn publicaties hierover onjuist waren. John Colapinto reconstrueerde de zaak in het boek As Nature Made Him (2000). Money heeft de bevindingen tot zijn dood in 2006 nooit publiekelijk teruggetrokken.
Erfenis in de huidige genderleer
De these dat gender los staat van biologie en dat het lichaam aan de identiteit moet worden aangepast, ligt rechtstreeks ten grondslag aan: het hedendaagse begrip "gender identity", de medische transitie van minderjarigen, en de WPATH-zorgstandaard. De ontwikkellijn loopt van Money via Stoller (1968), Blanchard (1989) en Cohen-Kettenis (Nederlands protocol, jaren 1990) naar de huidige internationale richtlijnen. Geen van die latere bouwstenen heeft Money's kernpremisse — gender als plooibaar product van opvoeding en chirurgie — empirisch alsnog onderbouwd. De Cass Review (2024), NICE (2020, 2021), SBU (Zweden, 2022) en COHERE (Finland, 2020) concluderen dat de evidentiebasis zwak blijft.
Waarom dit ertoe doet
De moderne genderzorg — puberteitsremmers, cross-sex hormonen en chirurgie bij minderjarigen — rust op een theoretisch fundament dat één man heeft gelegd, op basis van één casus die hij vervalste, ten koste van een kind dat daaraan ten onder ging. Wie deze geschiedenis kent, beoordeelt huidige claims over "gender identity" met de scepsis die de bronnen verdienen.
Bronnen
- Diamond M, Sigmundson HK. Sex reassignment at birth: long-term review and clinical implications. Arch Pediatr Adolesc Med. 1997;151(3):298-304.
- Colapinto J. As Nature Made Him: The Boy Who Was Raised as a Girl. New York: HarperCollins; 2000.
- Money J, Ehrhardt AA. Man & Woman, Boy & Girl. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1972.
- Cass H. Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People: Final Report. London: NHS England; 2024.
- Biggs M. The Dutch Protocol for Juvenile Transsexuals: Origins and Evidence. J Sex Marital Ther. 2023;49(4):348-368.
Laatst herzien op 23 mei 2026 • Redactie Stichting Genderinfo i.o.